Zorgvuldigheid bij Landgraafs referendum ontbreekt

Vandaag stemde een ruime meerderheid van de gemeenteraad van Landgraaf in met de opdracht om een referendum te organiseren over de herindelingskwestie. De PvdA-fractie stemde tegen het voorstel. Graag leggen we uit waarom.

Lees hier het voorstel van GBBL, CDA en PRO om een referendum te organiseren (inclusief vraagstelling)

  1. Het voorstel werd op donderdagmiddag 13 juli – enkele uren voor een extra raadsvergadering in het zomerreces ingediend. Er was onderling een afspraak gemaakt dat deze raadsvergadering alleen gebruikt zou worden om de jaarstukken af te werken. Diverse noodzakelijk verklaringen waren te laat afgegeven, waardoor de jaarstukken niet eerder konden worden vastgesteld. Uitstel zou voor juridische problemen kunnen zorgen. Reden waarom de raad bij hoge uitzondering speciaal hiervoor werd teruggeroepen van het reces. Dan kun je niet deze vergadering gebruiken om zo’n belangrijke motie ‘last minute’ in te dienen. Deze handelwijze verdient geen schoonheidsprijs. De coalitie wilde dit er nu nog even doorheen jassen. Daar komt bij dat de motie pas vandaag is rondgestuurd, waardoor we geen enkele ruimte gekregen om dit in de fractie af te stemmen.
  2. In de motie staat vermeld dat inwoners niet expliciet bevraagd zijn naar hun mening inzake herindeling. Dat klopt gewoon niet. Inwoners hebben tijdens meer dan 25 wijkbijeenkomsten wel degelijk de expliciete kans gekregen om hun mening met betrekking tot herindeling te geven. Getuige de verslaglegging hebben zij van deze gelegenheid ook ruim gebruik gemaakt. Sterker nog, de reacties van de inwoners hadden overwegend betrekking op de herindelingsvariant. Daarnaast is eenieder in de gelegenheid geweest een zienswijze in te dienen. Ook van deze mogelijkheid is door velen gebruik gemaakt.
  3. De eerste vraag die aan de burgers wordt voorgesteld (‘VOOR of TEGEN’) kan achterwege blijven, want die vraag komt onder vraag 2 in verschillende varianten terug. Wie bij vraag 1 al met TEGEN antwoordt, kan al niet meer terug bij vraag 2 als hij of zij toch open zou willen staan voor een bredere herindeling. Kortom, door met vraag 1 te beginnen kan sturing van het antwoord ontstaan bij vraag 2. Vraag 1 is overbodig. De vraagstelling is daarom zéér onzorgvuldig gekozen.
  4. Het antwoord onder 2A is ook misleidend. Hier wordt er zonder meer vanuit gegaan dat de andere gemeenten ook met Landgraaf intensiever willen samenwerken. Dat is tot op dit moment niet de werkelijkheid. Pogingen van Landgraaf om bijvoorbeeld het sociaal domein naar de kernagenda van Parkstad te tillen, werden door de overige gemeenten tot 2 keer toe gedwarsboomd. Met andere woorden: het perspectief van intensievere samenwerking is een veronderstelling. De feiten zijn tot nu toe anders. Dit lonkend perspectief wordt wel gebruikt om mensen te verleiden om te kiezen voor antwoord 2.A. Dit is dus geen objectieve vraagstelling.
  5. Artikel 14 van de onlangs vastgestelde referendumverordening schrijft voor dat er een onafhankelijke referendumcommissie moet zijn. Die hebben we niet eens. Deze commissie moet conform artikel 14 lid 5 adviseren over de vraagstelling. [‘De commissie adviseert in alle gevallen omtrent de vraagstelling’]
    Hoe kan de raad de vraagstelling al vaststellen zonder het advies van een commissie die eerst nog in het leven geroepen moet worden? Waar is de zorgvuldigheid? De coalitie lapt de bepalingen uit de eigen verordening simpelweg aan haar laars. Opmerkelijk, gelet op het feit dat GBBL-CDA en PRO zelf onlangs Provinciale Staten onterecht verweten de provinciale verordening niet na te leven.
  6. Maar de belangrijkste reden waarom we tegen deze motie geen ‘JA’ kunnen zeggen, is gelegen in het feit dat we geen enkel vertrouwen hebben in een onpartijdige en gedegen informatieverstrekking van de zijde van het college. Als we zien met welk gemak het college in haar zienswijze strooit met onwaarheden, dan zien wij het al voor ons: inwoners die met een opeenstapeling van onwaarheden naar antwoord 2.A. worden geleid. Hoe kan een referendum nog objectieve meerwaarde hebben, als de organiserende partij (de gemeente / het college van B&W) aan de voorkant de burgers bestookt heeft met onwaarheden en tendentieuze berichtgevingen?

Maar ook voor voorstanders van een referendum zou – in het kader van een zorgvuldige voorbereiding – moeten gelden: geen instemming met een referendum, zonder dat eerst het informatiepakket wordt vastgesteld, waarmee de inwoners worden geïnformeerd. Dit informatiepakket wordt overigens ook voorgeschreven in onze verordening, artikel 7.

Het referendum in Landgraaf heeft al een valse start. De uitkomsten die dit referendum gaat bieden zullen bovendien voor eenieder op een andere manier uitlegbaar zijn. Reden voor de PvdA-fractie om NIET in te stemmen met deze vraagstelling. Wie kiest voor een referendum, moet dat zorgvuldig doen.

Graag illustreren we met een simpel voorbeeld waarom het referendum tot diverse interpretatieverschillen gaat leiden:

Veel Landgraafse inwoners zijn voorstander van een bredere herindeling. Indien zij voor optie C of D kiezen, zullen tegenstanders van de herindeling dit uitleggen als een stem tegen een herindeling van Landgraaf-Heerlen (‘optie B’). Dit zou een onjuiste interpretatie zijn. Omgekeerd is het evenwel zo: veel inwoners die stemmen op optie B, zullen dat mogelijk doen, in de wetenschap dat deze herindeling het meest kansrijk is. Daarmee is niet gezegd dat zij tegen een bredere herindeling zijn.

Op de laatste plaats worden met vraag 2 de voorstanders verdeeld over een drietal opties en worden zij daarmee uiteen gespeeld. De keuze voor voorstanders van een herindeling is vele malen lastiger dan voor tegenstanders. Daarnaast is de kans veel groter gemaakt dat een dergelijke vraagstelling leidt tot een uitslag waarbij ‘optie A’ als meest gekozen uit de bus komt.

Samenvattend: de vraagstelling is zéér onzorgvuldig!